Süper Lig’de 2023-2024 sezonunda 25 hakem görev yapacak

Yeni adı Trendyol Süper Lig olan 2023-2024 futbol sezonunda sahada görev yapacak hakemler Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) tarafından belirlendi.

Önceki sezonda 29 olan sayı bu sezon 25 olarak açıklandı. Yeni listede yer alan 15 hakem, Avrupa ve dünyadaki organizasyonlarda hiç görev almadı.

10 hakemin uluslararası tecrübesi var

FIFA kokartlı 10 hakem yurt dışında 135 maçta görev aldı. Halil Umut Meler 43, Mete Kalkavan 33, Arda Kardeşler 17, Yaşar Kemal Uğurlu 11, Abdulkadir Bitigen 9, Atilla Karaoğlan 8, Ümit Öztürk 6, Zorbay Küçük 4, Erkan Özdamar 3 ve Burak Şeker 1 müsabakada düdük çaldı.

En tecrübeli hakem 44 yaşındaki Mete Kalkavan

Üst liglerde göreve başlama tarihlerine bakıldığında en tecrübeli hakem 2010 yılından bu yana Mete Kalkavan oldu. 2012 yılında ise göreve başlayan 2 isim var: Yaşar Kemal Uğurlu ve ligin en yaşlı hakemi Volkan Bayarslan. 2013 yılında Abdulkadir Bitigen, 2014 yılında Halil Umut Meler, Erkan Özdamar, 2015 yılında Yiğit Arslan, Ümit Öztürk, Bahattin Şimşek, Kadir Sağlam, Atilla Karaoğlan, Burak Şeker, 2016 yılında Ali Şansalan, 2017 yılında Tugay Kaan Numanoğlu, Mert Güzenge, 2018 yılında Direnç Tunusluoğlu, Burak Pakkan, Mustafa Kürşat Filiz, Çağdaş Altay; 2020 yılında ise Turgut Doman ve Cihan Aydın.

ÇAĞDAŞ ALTAY, 37 YAŞINDA, İSTANBUL: Üst liglerdeki kariyerine 2018 yılında başladı ve bugüne kadar 54 maça çıktı. Bu karşılaşmalarda 207 sarı, 15 kırmızı kart gösterdi. Çağdaş Altay, 2018-2023 yıllarında 1’inci Lig’de 32 maçta 141 sarı, 13 kırmızı kart gösterdi. Süper Lig’de ise 2021-2023 yıllarında 11 maçta 40 sarı, 2 kırmızı gösterdi. Çağdaş Altay, Türkiye Kupası’nda ise 11 karşılaşmada görev aldı ve 26 kez sarı kartına başvurdu.

MERT GÜZENGE, 38 YAŞINDA, İSTANBUL: Süper Lig ve 1’inci Lig kariyerine 2017 yılında başladı. Bugüne kadar, 73 karşılaşmada görev aldı ve 324 sarı, 14 kırmızı kart gösterdi. Güzenge, 1’inci Lig’de 2017-2023 yıllarında 45 maçta 216 sarı, 11 kırmızı kart gösterdi. Süper Lig’de ise 2020-2023 yıllarında 20 maçta 87 sarı, 1 kırmızı kart gösterdi. Mert Güzenge, Türkiye Kupası’nda ise 8 maçta 21 kez sarı, 2 kez de kırmızı kartına başvurdu.

METE KALKAVAN, 44 YAŞINDA, İSTANBUL: Süper Lig’de ilk maçına 2010 yılında çıktı. Yurt içi ve yurt dışı kariyerinde 284 maçta düdük çaldı. Bu karşılaşmalarda bin 196 sarı, 71 de kırmızı kart gösterdi. Kalkavan, Süper Lig’de 2010-2023 yıllarında 216 maça çıktı. Bu maçlarda 914 sarı, 54 kırmızı kart gösterdi. 1’inci Lig’de ise 2012-2023 yıllarında 30 maçta 135 sarı, 10 kırmızı kart; Türkiye Kupası’nda 7 maç, 34 sarı, 3 kırmızı kart; Süper Kupa’da ise 2 maça çıktı ve 7 kez sarı kart gösterdi. Süper Lig’de şu an en kıdemli hakem olan Mete Kalkavan’ın uluslararası tecrübesi ise oldukça yüksek. Kalkavan, FIFA hazırlık maçlarında 2 karşılaşmada 2 kez sarı kart gösterdi. Avrupa Gençler Ligi’nde 4 maçta görev alırken 23 kez sarı kartına başvurdu. U21 Avrupa Şampiyonası Elemeleri 5 maç 21 sarı kart; U19 Avrupa Şampiyonası Elemeleri 6 maç 21 sarı, 1 kırmızı kart; U17 Avrupa Şampiyonası Elemeleri 4 maç; Şampiyonlar Ligi Elemeleri 2 maç 9 sarı, 1 kırmızı kart; Avrupa Ligi 1 maç, 5 sarı, 1 kırmızı kart; Avrupa Ligi Elemeleri 2013-2023 yılları arasında 9 maça çıktı ve 32 sarı, 1 kırmızı kart gösterdi.

MUSTAFA KÜRŞAD FİLİZ, 37 YAŞINDA, İSTANBUL: Üst ligler kariyerine 2018 yılında başladı ve 50 maça çıktı. Toplam 182 sarı, 11 kırmızı kart gösterdi. Filiz, 1’inci Lig’de 2018-2023 arasında 20 maça çıktı ve 85 sarı, 4 kırmızı; Süper Lig’de ise 2021-2023 arasında 21 maça çıkarak 86 sarı, 7 kırmızı kart gösterdi. Kürşat Filiz, Türkiye Kupası’nda 9 maçta, 11 kez sarı kartına başvurdu.

TUGAY KAAN NUMANOĞLU, 37 YAŞINDA, İSTANBUL: Üst liglerde kariyerine 2017 yılında başladı. Bugüne kadar, 90 maçta görev aldı. 317 sarı, 18 kez kırmızı kartına başvurdu. Numanoğlu, 2017-2023 tarihlerinde 1’inci Lig’de 34 maçta 154 sarı, 5 kez de kırmızı kart çıkardı. Kaan Numanoğlu, Süper Lig’de 2018-2023 yıllarında 43 karşılaşmada 189 sarı, 10 kırmızı kart gösterirken, Türkiye Kupası’nda ise 13 maçta 30 sarı kart ve 3 kırmızı kart gösterdi.

VOLKAN BAYARSLAN, 45 YAŞINDA, İSTANBUL: 2012 yılında üst ligler kariyerine başladı ve 189 maç yönetti. Bu karşılaşmalarda 729 sarı, 33 kez kırmızı kart çıkardı. Süper Lig’de 2012-2023 yıllarında 81 maça çıkan Bayarslan, 302 sarı kart, 13 kırmızı kart; 1’inci Lig’de ise 2012-2023 arasında 83 maçta 367 sarı, 16 kez de kırmızı kart gösterdi. Volkan Bayarslan, Türkiye Kupası kariyerinde ise 2015-2023 yıllarında 25 maçta 60 sarı, 4 defa kırmızı kart gösterdi.

ALİ ŞANSALAN, 35 YAŞINDA, ÇANAKKALE: 2016 yılında başlayan Süper Lig kariyerinde 123 maçta 502 sarı, 36 kez de kırmızı kartına başvurdu. Şansalan, Süper Lig’de 2016-2023 tarihlerinde 79 maçta 360 sarı, 23 kırmızı kart; 1’inci Lig’de 27 maçta 125 sarı, 6 kırmızı kart gösterdi. Türkiye Kupası’nda ise 17 maçta 61 sarı, 7 kırmızı kart çıkardı.

ARDA KARDEŞLER, 35 YAŞINDA, BURSA: 2015 yılından bugüne kadar Süper Lig, 1. Lig, Türkiye Kupası ve yurt dışı kariyerinde 180 maça çıktı.  600 sarı, 33 de kırmızı kart gösterdi. Kardeşler, 2015-2023 yıllarında Süper Lig’de 110 maç, 366 sarı, 15 kez kırmızı; 1’inci Lig’de ise 28 maç, 115 sarı, 5 kırmızı kart; Türkiye Kupası’nda ise 25 maç, 73 sarı, 8 defa kırmızı kart gösterdi. Arda Kardeşler’in yurt dışı kariyerinde ise 17 maç var. EURO Gençler Ligi ‘nde 2 maçta 2 sarı kart gösterdi. FIFA hazırlık maçlarında 5 karşılaşmada 5 kez sarı kartına başvurdu. Avrupa Şampiyonası Elemeleri 1 maç, 1 sarı kart, 1 kez kadınlar hazırlık maçı; U21 Avrupa Şampiyonası Elemeleri 1 maçta 2 sarı kart; U19 Avrupa Şampiyonası Elemeleri 2 maçta 17 sarı, 2 kırmızı kart; U17 Avrupa Şampiyonası Elemeleri 2 maçta 4 sarı kart; Şampiyonlar Ligi Elemeleri 2 maçta 5 sarı kart; Avrupa Ligi Elemeleri 1 maçta 3 sarı kart; Avrupa Konferans Ligi Elemeleri 2 maçta 9 sarı ve 3 kırmızı kart gösterdi.

ATİLLA KARAOĞLAN, 37 YAŞINDA, SAKARYA: 2015 yılında en üst ligle başlayan kariyerinde yurt içi ve yurt dışında 113 maç yönetti ve 524 sarı, 26 kez de kırmızı kart gösterdi. Karaoğlan, 2015-2023 yıllarında Türkiye Kupası’nda 13 maçta 52 sarı kart; 1’inci Lig’de 2018-2023 yıllarında 25 maçta 115 sarı, 8 kez de kırmızı kartına başvurdu. 2019-2023 yıllarında Süper Lig’de ise 67 maçta 322 sarı, 18 kırmızı kart gösterirken; yurt dışında ise 8 kez maç yönetti. Atilla Karaoğlan, FIFA kadınlar hazırlık maçında 1 kez görev alırken 2 sarı kart gösterdi. U19 Avrupa Şampiyonası Elemeleri’nde 2 maç, 12 sarı kart, U17 Avrupa Şampiyonası maçlarında 5 kez düdük çaldı ve 21 defa sarı kart gösterdi.

CİHAN AYDIN, 31 YAŞINDA, BURSA: Süper Lig’de düdük çalacak en genç hakemlerden biri olan Cihan Aydın, 36 maç yönetti. Bu maçlarda 151 sarı, 5 kez kırmızı kart çıkardı. En üst ligle 2020 yılında tanışan Cihan Aydın, Süper Lig’de 2021-2023 arası 11 maç 30 sarı, 2 kırmızı kart; 1’inci Lig’de 2020-2023 yıllarında 25 maçta 114 sarı, 3 kırmızı kart ve Türkiye Kupası’nda ise 4 karşılaşmada 7 kez sarı kart gösterdi.

ERKAN ÖZDAMAR, 35 YAŞINDA, ÇANAKKALE: 2014 yılında başlayan üst ligler kariyerinde bugüne kadar 119 maçta 547 sarı, 30 kırmızı kart gösterdi. Süper Lig’de ise 2021-2023 yıllarında 48 maçta 200 sarı, 18 kırmızı kart; 1’inci Lig’de 2014-2023 yıllarında 61 maçta 321 sarı, 12 kırmızı kart gösterdi. Özdamar, Türkiye Kupası’nda ise 7 maçta görev aldı ve 14 kez sarı kartına başvurdu. Erkan Özdamar’ın yurt dışında 3 maçı var. 2 maç U19 Avrupa Şampiyonası Elemeleri’nde 8 sarı ve UEFA Avrupa Konferans Ligi Elemeleri’nde 1 maçta 4 sarı kart gösterdi.

TURGUT DOMAN, 37 YAŞINDA, ESKİŞEHİR: Üst ligler ve Türkiye Kupası kariyerinde 63 maçta 234 sarı, 15 kırmızı kart gösterdi. Süper Lig’de 2020-2023 yıllarında 10 maçta 40 sarı, 5 kırmızı kart; 1’inci Lig’de ise 2018-2023 tarihlerinde 44 maçta 183 sarı, 10 kez de kırmızı kartına başvurdu. Doman, Türkiye Kupası’nda ise 9 maçta 11 kez sarı kart gösterdi.

ABDULKADİR BİTİGEN, 40 YAŞINDA, KAYSERİ: 2013 yılında başlayan üst ligler kariyerinde yurt dışı dahil 115 maçta 622 sarı, 54 kırmızı kart gösterdi. Bitigen, 2013-2023 yıllarında 1’inci Lig’de 61 maçta 315 sarı, 25 kez kırmızı kart, Süper Lig’de ise 2014-2023 yıllarında 73 karşılaşmada 339 sarı, 25 kırmızı kart; Türkiye Kupası’nda ise 16 maçta 48 sarı, 4 kırmızı kart gösterdi. Abdulkadir Bitigen, yurt dışında 9 maçta görev aldı. Şampiyonlar Ligi Elemeleri 1 maç, 4 sarı kart; UEFA Avrupa Konferans Ligi Elemeleri’nde 2 maçta, 8 sarı, 1 kırmızı kart gösterdi. Avrupa Şampiyonası Gençler Ligi’nde 1 maç, 1 sarı kart; FIFA hazırlık maçlarında 2 karşılaşmada 2 sarı kart; U21 Avrupa Şampiyonası Elemeleri’nde 1 maç, 3 sarı kart gösterdi. U17 Avrupa Şampiyonası Elemeleri’nde ise 2 maç ve 10 sarı kart gösterdi.

BURAK PAKKAN, 34 YAŞINDA, ANKARA: 2018 yılında başlayan 1’inci Lig, Türkiye Kupası ve Süper Lig kariyerinde 47 maça çıktı. Bu karşılaşmalarda 213 sarı, 11 kez de kırmızı kart gösterdi. Pakkan, 2022-2023 yıllarında Süper Lig’de 5 maçta 14 sarı, 2 kez de kırmızı kartına başvurdu. Burak Pakkan, 2018-2023 yıllarında 1’inci Lig’de 35 maç 182 sarı, 9 kırmızı kart; Türkiye Kupası’nda ise 7 maçta 17 kez sarı kartına başvurdu.

KADİR SAĞLAM, 38 YAŞINDA, ANKARA: 2015 yılında Türkiye Kupası’yla başlayan kariyerinde 95 maça çıktı ve 376 sarı, 18 kırmızı kart gösterdi. Sağlam, 2021-2023 yıllarında Süper Lig’de 23 maçta 92 sarı kart, 5 kırmızı kart; 2015-2023 yıllarında 1’inci Lig’de ise 58 karşılaşmada 250 sarı, 12 kez de kırmızı kart gösterdi. Kadir Sağlam, Türkiye Kupası’nda ise 14 maçta 34 kez sarı, 1 defa da kırmızı kartına başvurdu.

YAŞAR KEMAL UĞURLU, 42 YAŞINDA, ANKARA: 2012 yılında başlayan üst ligler kariyerinde, yurt dışı ve yurt içinde 231 karşılaşmada 916 sarı, 58 kırmızı kart gösterdi. Uğurlu, 2012-2023 yıllarında 1’inci Lig’de 59 maçta 241 sarı, 17 kırmızı, Süper Lig’de ise 2015-2023 yıllarında 143 maçta 565 sarı, 37 kırmızı kart gösterdi. Kemal Uğurlu, Türkiye Kupası’nda 17 maçta 61 sarı, 2 kırmızı; Süper Kupa’da ise 1 maç yönetirken 6 sarı, 1 kırmızı kart gösterdi. Yaşar Kemal Uğurlu, yurt dışında 11 maça çıktı. Avrupa Şampiyonası Gençler Ligi 1 maç, 3 sarı, FIFA hazırlık maçlarında 5 karşılaşmada 12 sarı, U21 Avrupa Şampiyonası Elemeleri’nde 2 maçta 8 sarı; UEFA Avrupa Konferans Ligi Elemeleri’nde ise 3 maç, 20 sarı ve 1 kez kırmızı kart gösterdi.

BAHATTİN ŞİMŞEK, 35 YAŞINDA, AYDIN: 2015 yılında Türkiye Kupası’yla başlayan üst ligler kariyerinde 104 maçta 355 sarı, 28 kırmızı kart gösterdi. Şimşek, Süper Lig’de 2017-2023 yıllarında 43 maçta 138 sarı, 16 kırmızı; 2016-2023 yıllarında 1’inci Lig’de 39 maçta 158 sarı, 9 kırmızı ve Türkiye Kupası’nda ise 22 maçta 59 sarı ve 3 kırmızı kart gösterdi.

DİRENÇ TONUSLUOĞLU, 33 YAŞINDA, İZMİR: 2018 yılında 1’inci Lig ile başlayan kariyerinde 58 maça çıktı. Bu karşılaşmalarda 192 sarı, 7 kırmızı kart gösterdi. Süper Lig’de 2022-2023 yıllarında 3 maça çıkan Tonusluoğlu, 14 sarı ve 1 kırmızı kart gösterdi. 1’inci Lig’de ise 2018-2023 yıllarında 46 maçta 163 sarı, 6 kırmızı kart gösterdi. Türkiye Kupası’nda 9 maçta 15 kez sarı kart çıkardı.

HALİL UMUT MELER, 37 YAŞINDA, İZMİR: İlk maçına 2014 yılında 1’inci Lig’de çıkan Meler, bugüne kadar yurt dışı, Süper Lig, Türkiye Kupası ve 1’inci Lig’de toplam 223 maçta bin 125 sarı, 65 kırmızı kart gösterdi. Meler, 14 maç yönettiği 1’inci Lig’de hiç kırmızı göstermezken 75 kez sarı kartına başvurdu. Süper Lig’de ise 2015-2023 yıllarında 153 maça çıktı ve kartlar göstermekte oldukça cömert davranırken 733 sarı, 51 kez de kırmızı kartına başvurdu. Meler, Türkiye Kupası’nda 11 maçta 53 sarı, 3 kırmızı; Süper Kupa’da ise 2 karşılaşma yönetti ve 9 kez sarı kartını gösterdi.  Halil Umut Meler’in yurt dışı kariyerinde 43 maçta 255 sarı, 11’de kırmızı kart bulunuyor. UEFA Gençler Ligi’nde 5 maçta 24 sarı, 4 kırmızı kart gösterdi. FIFA Dünya Kupası Avrupa Elemeleri’nde 3 maçta 8 sarı, 1 kırmızı kart gösterdi. FIFA hazırlık maçlarında 3 müsabakada 6 sarı kart gösterdi. EURO Elemeleri 2 maç, 7 sarı kart. EURO Milletler A Ligi  2 maç 12 sarı kart. EURO Milletler B Ligi, 1 maç. EURO Milletler D ligi 2 maç 7 sarı,1 kırmızı kart. U21 EURO  2 maç 12 sarı kart. EURO U21 elemeleri 3 maç 17 sarı kart.  FIFA U20 Dünya kupası  3 maç  14 sarı, 3 kırmızı kart. FIFA U19 hazırlık 1 maç 3 sarı kart. FIFA U18 hazırlık 2 maçı 5 sarı kart. EURO U17 4 maçı 24 sarı kart. EURO U17 elemeleri 4 maç  13 sarı, 1 kırmızı kart. Şampiyonlar Ligi 7 maç, 24 sarı kart. Şampiyonlar ligi elemeleri 1 maç 4 sarı kart. Avrupa Ligi 11 maç 35 sarı, 1 kırmızı kart. Avrupa Ligi Elemeleri 7 maç 31 sarı kart. Avrupa Konferans Ligi 2 maç, 12 sarı kart ve Avrupa Konferans Ligi Elemelerinde ise 1 maç 2 sarı kart gösterdi.

ÜMİT ÖZTÜRK 40 YAŞINDA DENİZLİ: Süper Lig, Türkiye Kupası, Yurt dışı ve 1.Lig’de 178 maça çıktı. Bu karşılaşmalarda 834 sarı, 68 kırmızı kart gösterdi. 2015-2023 arası Süper Lig’de 121 maçta 590 sarı, 46 kırmızı kart, 1.Lig’de ise 2015-2023 arası 33 maçta 140 sarı kart 18 kırmızı, Türkiye Kupasında ise 18 maçta 83 sarı kart, 3 kırmızı kart gösterdi. Yurt dışı kariyerinde ise Ümit Öztürk, 6 maç yönetti. UEFA Gençler ligi, 1 maç 2 sarı, Avrupa ligi elemeleri 1 maç 3 sarı, U17 Avrupa elemelerinde ise 4 maç 16 sarı ve 1 kırmızı kart gösterdi.

YİĞİT ARSLAN, 39 YAŞINDA, İZMİR: 2015 yılında başlayan üst ligler kariyerinde 73 maçta 353 sarı, 19 kırmızı kart gösterdi. Süper Lig’de 2022-2023 yıllarında 2 maçta 13 sarı kart gösteren Arslan, 2017-2023 yıllarında 1’inci Lig’de 60 maç yönetti. Bu karşılaşmalarda 306 sarı, 16 kırmızı kart gösteren Yiğit Arslan, Türkiye Kupası’nda 11 maçta 34 sarı ve 3 kırmızı kart gösterdi.

BURAK ŞEKER, 36 YAŞINDA, ANTALYA: 2015 yılında Türkiye Kupası ile başlayan üst lig kariyerinde 1 defa FIFA U18 hazırlık maçı yönetti. Bugüne kadar 90 maça çıkan Şeker, 315 sarı, 11 kırmızı kart gösterdi. 2020-2023 yıllarında Süper Lig’de 18 maçta 67 sarı, 6 kırmızı kart gösterdi. 2017-2023 yıllarında 1’inci Lig’de ise 57 maçta 233 sarı, 4 kırmızı kart gösterirken Türkiye Kupası’nda ise Burak Şeker, 15 maçta 25 sarı, 1 kırmızı kart gösterdi.

MURAT ERDOĞAN, 37 YAŞINDA, ANTALYA: 2015 yılında Türkiye Kupası maçı başlayan üst ligler kariyerine 68 maçta 262 sarı, 17 kırmızı kart sığdırdı. Süper Lig’de 2022-2023 yıllarında 4 maç yöneten Erdoğan, 15 sarı, 1 kırmız kart; 2018-2023 yıllarında 1’inci Lig’de 53 maç 215 sarı, 16 kırmızı kart ve Türkiye Kupası’nda ise 11 maçta görev alarak 32 sarı kart gösterdi.

SARPER BARIŞ SAKA, 39 YAŞINDA, ANTALYA: Kariyerine 2014 yılında 1’inci Lig maçıyla başladı ve toplam 133 maçta 534 sarı, 22 kırmızı kart çıkardı. Kariyerinde 1 FIFA hazırlık maçı olan Saka, bu karşılaşmada 3 sarı kart gösterdi. Süper Lig’de 2015-2023 yıllarında 38 maçta 152 sarı, 6 kırmızı kart, 2014-2023 tarihlerinde 1.Lig’de ise 77 maça çıktı ve 339 sarı, 14 kez kırmızı kartına başvurdu. Barış Saka, Türkiye Kupası’nda 17 maçta 40 sarı ve 2 kırmızı kart gösterdi.

YASİN KOL, 36 YAŞINDA, TRABZON: 2018 yılında üst liglerde maç yönetmeye başladı ve kariyerinde 80 maçta, 398 sarı, 22 kırmızı kart gösterdi. 2020-2023 yıllarında Süper Lig’de 34 maça çıkan Kol, 153 sarı, 10 kırmızı kart gösterdi. 1’inci Lig’de 2018-2023 yıllarında 39 maçta görev yaptı ve 223 sarı, 10 kırmızı kart gösteren Yasin Kol, Türkiye Kupası’nda ise 7 maça çıktı. Bu karşılaşmalarda ise 22 sarı ve 2 kez kırmızı gösterdi.

ZORBAY KÜÇÜK, 31 YAŞINDA, ADANA: Süper Lig’in en genç ikinci hakemi olan Küçük, Süper Lig, Türkiye Kupası ve 1’inci Lig ve yurt dışı kariyerinde 102 maça çıktı. Bu karşılaşmalarda 458 sarı, 25 de kırmızı kart gösterdi. 2017 yılında başlayan üst ligler kariyerinde yurt dışında 2 FIFA hazırlık maçı, 3 sarı kart gösterdi. FIFA U21 hazırlık maçı 1 kez, 3 sarı kart çıkardı. FIFA U18 hazırlık maçında 1 kez görev yaparken 4 sarı kart gösterdi. Zorbay Küçük, Süper Lig’de ise 2017-2023 yıllarında 66 maçta 308 sarı, 18 kırmızı; 2017-2023 yıllarında ise 1’inci Lig kariyerinde ise 24 maçta 115 sarı, 5 kırmızı, Türkiye Kupası’nda ise 8 maç 25 sarı ve 2 kırmızı kart gösterdi.

 

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir